Twee op de drie minderjarigen kunnen in Nederland gewoon alcohol kopen. Dat blijkt uit het landelijk onderzoek naar de naleving van de leeftijdsgrens dat in opdracht van het ministerie van VWS eind 2024 verscheen. Testkopers van 16 en 17 jaar deden onder begeleiding een aankooppoging bij 2.509 verkooppunten voor alcohol. De uitkomst: een gewogen naleving van 32,7%. In 2022 was dat nog 39,4%. Het is de eerste significante daling sinds het onderzoek in 2015 begon.
Naleving per type verkooppunt
Achter het landelijke gemiddelde gaan grote verschillen schuil:
| Verkooppunt | Naleving 2024 |
|---|---|
| Slijterijen | 62,3% (ketenslijterijen 85,6%, zelfstandige slijterijen 28,7%) |
| Supermarkten | 58,9% (ketensupermarkten 68,4%, zelfstandige supermarkten 20,2%) |
| Avondwinkels | 31,6% |
| Horecagelegenheden | 25,5% |
| Cafetaria’s | 23,0% |
| Sportkantines | 22,4% |
| Warenhuizen | 21,7% |
| Thuisbezorgkanalen | 20,2% (flitsbezorgers 6,3%, maaltijdbezorgdiensten 3,0%) |
Het patroon is duidelijk. Waar een keten met vaste procedures en kassasystemen werkt, is de naleving het hoogst. Waar een vrijwilliger achter de bar staat, een jonge medewerker op een drukke avond, of een bezorger aan de deur, is ze het laagst.
Het verschil zit in één vraag
Het onderzoek laat ook zien wat werkt. Bij 1.120 van de 2.509 aankooppogingen deed de verkoper helemaal niets om de leeftijd vast te stellen. In die gevallen werd de wet vrijwel nooit nageleefd: 0,8%. Vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd, dan was de naleving 0%. Vroeg de verkoper naar een identiteitsbewijs, dan steeg de naleving naar 78,1%. Werd daarbij een hulpmiddel gebruikt, zoals een ID-scanner of een pop-up in het kassasysteem, dan lag de naleving boven de 90%.
De conclusie: het probleem is zelden onwil. Het is een gewoonte die ontbreekt. Wie altijd naar een ID vraagt, houdt zich in vrijwel alle gevallen aan de wet.
Wat dit betekent voor uw gemeente
- Landelijke cijfers zijn geen lokale cijfers. Uw gemeente kan beter of slechter scoren, en de verdeling over kanalen verschilt per gemeente. Een eigen nalevingsonderzoek laat zien waar u staat.
- Richt u op de laagst scorende kanalen. Horeca, cafetaria’s en sportkantines zijn voor gemeenten de plekken waar de meeste winst te halen is.
- Maak ID vragen de norm. Terugkoppeling per verkooppunt en training van barpersoneel en vrijwilligers pakken precies het gedrag aan dat het verschil maakt.
- Handhaaf waar het moet. Voor wie na terugkoppeling niet meebeweegt, is toezicht met testkopers het middel dat de pakkans reëel maakt.
- Thuisbezorging vraagt afstemming. Het toezicht op online verkoop en bezorging ligt bij de NVWA. Een bezorgtest geeft uw gemeente wel inzicht en signalen om door te geven.
Hoe RCK helpt
RCK meet de naleving per verkooppunt met testkopers van 16 en 17 jaar, altijd begeleid door een ervaren auditor. U krijgt een eerlijk beeld per type verkooppunt, terugkoppeling die ondernemers en verenigingen helpt, en een herhaalmeting die laat zien wat de aanpak oplevert. Plan een kosteloos adviesgesprek om te bespreken wat een meting in uw gemeente oplevert.
Bron: Landelijk onderzoek naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2024, in opdracht van het ministerie van VWS, gepubliceerd op rijksoverheid.nl op 19 december 2024; brief van de staatssecretaris van VWS “Toezicht en handhaving Alcoholwet”, 23 september 2025.